50. ΟΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗΣ-HEINZ LEYMANN

Η μελέτη της "ασθένειας" που λέγεται Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση (Workplace Bullying) είναι σχετικά πρόσφατη.
Ο Heinz Leymann ήταν από τους πρώτους επιστήμονες που το 1980 μελέτησε το θέμα και έριξε φως σε μια απο τις παράπλευρες συνέπειες του Workplace Bullying , της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (ή Μετατραυματική Αγχώδης Διαταραχή- Post Traumatic Stress Disorder , PTSD) η οποία προσβάλλει αρκετά από τα άτομα που έγιναν στόχοι εκφοβισμού στον εργασιακό χώρο και μάλιστα σε αρκετά σοβαρή μορφή .
Επίσης ήταν ίσως ο πρώτος που ξεκαθάρισε πως η μεταχείριση αυτή δημιουργεί αλλαγές στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά του στόχου εκφοβισμού (παροδικές και μόνιμες).
Μέχρι τότε πολλοί νόμιζαν πως οι αντιδράσεις του στόχου εκφοβισμού (έντονο στρες, επαγρύπνιση στις σχέσεις, συμπτώματα κατάθλιψης, ευαισθησία στις ψυχολογικές αντιδράσεις, έντονες αλλαγές διάθεσης, εμμονή με τα προβλήματα στη δουλειά) ήταν χαρακτηριστικά που προϋπήρχαν στον χαρακτήρα του στόχου.
Ο Leymann "κουράστηκε" μέχρι να πείσει τους συναδέλφους του πως αυτά τα συμπτώματα δεν είναι χαρακτήρας αλλά το αποτέλεσμα της μεταχείρισης που είχαν δεχτεί οι άνθρωποι που μελέτησε.
O Leymann χρησιμοποιούσε τον όρο mobbing για να περιγράψει το φαινόμενο αυτό στους εργασιακούς χώρους, γιατί προτιμούσε να χρησιμοποιεί τον όρο bullying για να αναφερθεί σε περιπτώσεις εκφοβισμού σε σχολεία.
Αργότερα όμως, καθιερώθηκε ο όρος Workplace Bullying για να περιγράψει το φαινόμενο στο οποίο αναφερόμαστε.

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΜΕΛΕΤΗ
1)Heinz Leymann- Wikipedia (αγγλικά)
2)The Mobbing Encyclopaedia(αγγλικά, γερμανικά, σουηδικά)
3)Heinz Leymann, Memorial Website (αγγλικά)
4)Mobbing and Psychological Terror at Workplaces -Heinz Leymann (μια διαφωτιστική περίληψη των ερευνών του συγγραφέα)

46. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΣΗΣ

Το ψυχολογικό τραύμα είναι ένα είδος βλάβης στον ψυχικό κόσμο που συμβαίνει ως αποτέλεσμα ενός τραυματικού γεγονότος. Όταν το τραύμα οδηγεί στην Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες η βλάβη μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου με δημιουργία δυσκολιών του ατόμου στην επαρκή διαχείριση του στρες.

Ένα στρεσογόνο γεγονός μπρορεί να γίνει τραυματικό αν:

Συνέβη απρόσμενα
Δεν ήσουν προετοιμασμένος για αυτό
Ένοιωσες αδύναμος να το εμποδίσεις
Συνέβη επαναλαμβανόμενα
Κάποιος ήταν σκόπιμα σκληρός απέναντί σου
Συνέβη στην παιδική ηλικία

Αυτό που έγινε στην πραγματικότητα , είναι ότι μπήκε σε λειτουργία ένας μηχανισμός αποδυνάμωσης που έρχεται στο προσκήνιο ακόμα και όταν δεν υφίσταται το γεγονός.
Νιώθεις αδύναμος και βιώνεις ένα έντονο αίσθημα κατάρρευσης, και έντονο ψυχολογικό πόνο που είναι υπερβολικά ως αντιδράσεις σε σχέση με το νέο γεγονός που τα προκάλεσε.

Πιθανά γεγονότα που βάζουν μπροστά τον μηχανισμό αποδυνάμωσης:
1)Σωματική κούραση
2)Έλλειψη επαρκούς ύπνου
3)Πείνα, δίψα , ζέστη -ό,τι προκαλεί σωματική δυσφορία
4)Χώροι με πολύ κόσμο
5)Σκέψη που έφερε στο προσκήνιο το τραυματικό γεγονός
6)Κατάσταση άγχους για κάτι που έχεις να αντιμετωπίσεις
7)Συνθήκες που μοιάζουν έστω και λίγο με το τραυματικό γεγονός
8)Ταινίες που περιγράφουν σωματική ή ψυχολογική βία

Μια τέτοια κατάσταση δεν είναι σπάνια , μια και συμβαίνει σε πολλούς ανθρώπους που έχουν ζήσει ένα τραυματικό γεγονός. Συχνά τους συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να λειτουργήσουν και να συνεχίσουν κανονικά τη ζωή τους.

Η λύση είναι η εξής:
1)Παρακολουθείς αυτό που σου συμβαίνει και αφιερώνεις λίγο χρόνο στους τωρινούς λόγους που το προκάλεσαν. Γράψε κάπου τους λόγους αυτούς.
2)Έλεγξε το περιεχόμενο των σκέψεων τη στιγμή που αναζωπυρώνεται το τραύμα. Αν σκεφτείς τα ίδια πράγματα μια άλλη ήρεμη στιγμή θα μπορέσεις να αμφισβητήσεις την εγκυρότητά τους .Εκείνη τη στιγμή "μιλάει το τραύμα" και όχι η λογική σου.
3)Βίωσε και ονόμασε τα συναισθήματα που αισθάνεσαι κατά τη διάρκεια της αποδυνάμωσης.
4)Όταν περάσει , σκέψου τρόπους ώστε την επόμενη φορά να διαρκέσει λιγότερο και να μην είναι τόσο έντονο.
Αν καταφέρεις να στρέψεις την προσοχή σου κάπου αλλού εκείνη τη στιγμή , ο εαυτός σου δεν θα διαθέτει μόνο έναν μηχανισμό αποδυνάμωσης , αλλά και έναν μηχανισμό ελέγχου των συναισθημάτων σου.
Σιγά σιγά η κατάσταση γίνεται όλο και πιο εύκολη, μέχρι να ελαχιστοποιηθεί ή και εξαλειφθεί.
Ειδικά αν μάθεις να αναγνωρίζεις τις πρώτες στιγμές , όταν ξεκινά να εκδηλώνεται, μπορείς μετά μέσα σε δευτερόλεπτα να εμποδίσεις την εκδήλωση των δυσάρεστων συναισθημάτων.
Μην αφήσεις τις δυσάρεστες αναμνήσεις να σου καθορίσουν τη ζωή , ακόμα κι αν ο ίδιος σου ο εαυτός σου λέει πως δεν μπορείς να το αντιμετωπίσεις. Η αλήθεια είναι ότι μόλις δεις πώς λειτουργεί , έχεις κερδίσει τη μισή μάχη.

Ερωτήσεις

1)Οι άλλοι θα με βοηθήσουν στην προσπάθειά μου;

Αν είσαι σε υποστηρικτικό περιβάλλον, πιθανότατα μπορείς να τους το πεις και να ζητήσεις βοήθεια και υποστήριξη. Πιθανόν όμως να μην καταλάβουν τι τους λες αν δεν είναι ενήμεροι για τέτοιες καταστάσεις. Σε αυτή την περίπτωση μην το αναφέρεις ξανά και αντιμετώπισέ το μόνος σου.
Αν είσαι σε χώρο δουλειάς ή σε δημόσιο χώρο προσπάθησε να μην το δείξεις, γιατί κάποιοι ίσως αντί να σε βοηθήσουν να το δουν σαν αδυναμία σου και να σε κάνουν να νιώσεις χειρότερα.
Δες το και ως προσπάθεια ελέγχου- πες "έξω δεν θα αφήσω να φανούν τα έντονα συναισθήματα" . Γίνεται.

2)Πώς να στρέψω την προσοχή μου σε κάτι άλλο;

Θα βρεις πολλές συμβουλές σε βιβλία για τη διαχείριση του άγχους.

Αν μπορείς άλλαξε χώρο και κάνε κάτι (πχ πάρε τηλέφωνο έναν φίλο).
Αν δεν μπορείς να αλλάξεις χώρο (πχ στο λεωφορείο) δοκίμασε το παρακάτω:
Παίξε το παιχνίδι των πέντε αισθήσεων.Δηλαδή:
Κοίταξε γύρω σου τι υπάρχει (αν βρεις κάτι να σου αρέσει ακόμα καλύτερα), άκου τους ήχους που υπάρχουν (ψάξε μήπως ακούσεις κάτι ευχάριστο) ή άκου μουσική αν είναι εύκολο , μύρισε ένα άρωμα που μπορείς να έχεις μαζί σου, άγγιξε κάτι που μπορείς να έχεις μαζί σου (πχ αντιστρες μπαλάκι ) γεύσου κάτι (πχ πάρε μια καραμέλα) ή διάλεξε από αυτά όσα σου αρέσουν περισσότερο.

Δεν είναι καθόλου αστείο! Μπορείς να αλλάξεις το απρόσκλητο πακετάκι συναισθημάτων όποτε θέλεις εσύ και μάλιστα όλο και πιο εύκολα!
Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος για να νιώθει καλά και μπορούμε να τον βοηθήσουμε αν τύχει για κάποιο διάστημα να το έχει ξεχάσει!

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ
Psychological trauma-Wikipedia(στα αγγλικά)
Healing Emotional and Psychological trauma(στα αγγλικά)
Ψυχολογικό τραύμα και παιδί

12. ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ (PTSD)

Ο στόχος λοιπόν μπαίνει σε μια κατάσταση στρες γιατί δεν ξέρει αν πρέπει να μείνει ή να φύγει, τι από τα δύο είναι το μικρότερο κακό. Δεν ξέρει επίσης τι μπορεί να διορθώσει και τι όχι. Όλα γίνονται με διφορούμενο τρόπο και για λόγους που δεν μπορούν να εξηγηθούν επαρκώς.
Κάποια στιγμή συνήθως φεύγει (αυτή είναι η καλύτερη λύση όπως θα δούμε σε άλλη ανάρτηση σχετική με τους τρόπους αντιμετώπισης της κατάστασης- γιατί μακριά από το τοξικό περιβάλλον μπορεί πιο εύκολα να ανακτήσει την προσωπική του δύναμη )
Τότε συμβαίνει το εξής περίεργο: παρά την ανακούφιση που νιώθει, πολλά από τα συμπτώματα του στρες επιδεινώνονται .

Αυτό είναι σύνηθες αποτέλεσμα μετά από κάθε τραυματικό γεγονός ή μακροχρόνια έκθεση σε στρες (πχ. παρουσία σε σοβαρό ατύχημα, φυσική καταστροφή, συμμετοχή στο πεδίο της μάχης, θύματα οποιασδήποτε μορφής βίας, και στόχοι του εκφοβισμού στον εργασιακό ή άλλο χώρο).
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν την κατάσταση ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ ή ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ (Post Traumatic Stress Disorder-PTSD) ή κάποιες φορές Σύνθετο Μετατραυτικό Στρες (Complex PTSD, C- PTSD) όταν έχει προέλθει από μακροχρόνια έκθεση σε τοξικό περιβάλλον όπως στο bulllying.
ΠΡΟΣΟΧΗ: ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΨΥΧΙΚΗ ΠΑΘΗΣΗ.
Ο στόχος έχει την αίσθηση ότι "κινδυνεύει να τρελαθεί" αλλά ευτυχώς αυτό δεν είναι αλήθεια. Η ψυχολογική του διάθεση είναι κλονισμένη από το τραύμα και χρειάζεται χρόνο και νέες εμπειρίες για να το ξεπεράσει.


ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ
1)κατάθλιψη
2)αίσθημα ματαιότητας
3)έντονα φλασμπακ των τραυματικών γεγονότων
4)υπερένταση
5)δυσκολία στη διαχείριση έντονων συναισθημάτων (υπερβολικές εκρήξεις θυμού, εναλλαγές της διάθεσης, ξέσπασμα σε κλάματα)
6)έντονη ανάγκη για εκδίκηση (η καλύτερη εκδίκηση είναι ο στόχος να ξαναφτιάξει τη ζωή του και να ξεπεράσει το συμβάν)
7)αίσθημα ανημπόριας για κάποιες στιγμές, παρόλο που δεν υπάρχει κάποιο συμβάν που να δικαιολογεί την ένταση αυτού του αισθήματος

Το μετατραυματικό στρες μπορεί να διαρκέσει ακόμα και χρόνια μετά το τραυματικό γεγονός.
Θεραπεύεται με την πάροδο του χρόνου , με τη συνειδητή προσπάθεια του στόχου να ξεπεράσει την κατάσταση και να μην κάνει κακό στον εαυτό του και ίσως και με τη βοήθεια ψυχολόγου.
Βοηθούν επίσης τα βιβλία αυτοβοήθειας, το κοινωνικό σύστημα υποστήριξης του στόχου (φίλοι, συγγενείς) και αλλαγές στον τρόπο ζωής που βοηθούν στην αποκατάσταση της ηρεμίας και της αυτοεκτίμησης του στόχου (χόμπυ, αθλητισμός, προσφορά βοήθειας σε συνανθρώπους, νέες κοινωνικές επαφές) .

ΜΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:
Λέγεται stay grounded και σημαίνει πως όταν αρχίσουν οι σκέψεις οι σχετικές με το τραυματικό γεγονός, σκέφτεσαι ότι στέκεσαι γερά πάνω στο έδαφος και ταυτόχρονα στρέφεις την προσοχή σου σε κάτι που έχεις να κάνεις τη σημερινή μέρα ή οργανώνεις μια ευχάριστη δραστηριότητα. Αν οι σκέψεις επιμένουν, δεν απελπίζεσαι, απλά περιμένεις να φύγουν! Σιγά σιγά εξασθενούν και έρχονται όλο και πιο σπάνια.

11.ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Ο εκφοβισμός είναι μια μη φυσιολογική κατάσταση στην οποία αναγκαστικά υποβάλλεται ο στόχος μια και δεν είναι εύκολο να αφήσει τη δουλειά του .

Η ψυχολογική και σωματική του ισορροπία μπαίνουν σε δοκιμασία.
Ο οργανισμός αντιδρά με όλα τα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα του στρες.

Όλα αυτά τα συμπτώματα είναι η φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε μια αφύσικη κατάσταση, για την οποία δυστυχώς ο στόχος δεν ήταν ενήμερος....

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
*κατάθλιψη
*αίσθημα ενοχής
*φόβος σε ασυνήθιστο βαθμό
*αίσθημα ανασφάλειας
*υπερβολική ενασχόληση με τα θέματα της δουλειάς
*δυσπιστία απέναντι σε όλους
*χαμηλή αυτοσυγκέντρωση
*αϋπνία λόγω έντονου στρες
*εφιάλτες με πρωταγωνιστή τον θύτη
*απροθυμία να σηκωθεί από το κρεβάτι του το πρωί
*αίσθηση ότι είναι ανήμπορος να αντιμετωπίσει την κατάσταση
ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
*ευαισθησία του ανοσοποιητικού συστήματος
*πονοκέφαλοι
*αίσθημα κόπωσης
*τρεμούλιασμα
*θλιμμένη έκφραση
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ
*αίσθημα χαμηλής αυτοεκτίμησης
*αίσθηση ότι δεν μπορεί να αγαπήσει και να αγαπηθεί
*υπερβολική άμυνα στις κοινωνικές σχέσεις
*αίσθημα απογοήτευσης
*αίσθηση ότι κινδυνεύει το νευρικό του σύστημα